WIM VAN ONCKELEN, DE ‘KLEINE’ GROTE ONDERWIJZER

Wim van Onckelen (Hoboken 5 februari 1921 – Wilrijk 14 november 1996) behoorde, zoals Mr. Herman Wagemans het tijdens zijn uitvaart zo treffend stelde, tot die schare van onderwijzers en kleine onderpastoors, die er minstens evenzeer – zo niet meer – als de ‘bekende Vlamingen’ voor gezorgd heeft dat de Vlamingen vandaag nog steeds zichzelf kunnen zijn, met hun eigen taal en cultuur. Taal en cultuur waren inderdaad de thema‘s die Wim van Onckelen tot op het laatst na aan het hart lagen. Als de echte onderwijzer die hij in hart en nieren bleef – ook al werd hem de gelegenheid dat beroep na de Tweede Wereldoorlog uit te oefenen ‘van­zelfsprekend’ niet meer gegund – was hij voortdurend begaan met de “volksverheffing”. Zo was hij tussen 1961 en 1985 op dat terrein actief in het Vlaams Nationaal Jeugdverbond, onder meer als Hoofddienstleider Vorming en Stijl en als hoofdredacteur van Storm. Zonder dikke boeken te hebben gepubliceerd, heeft Wim van Onckelen toch duizenden bladzijden geschreven. Zijn vormende bijdragen in Storm, in het VNJ-vormingsblad Leidraad en later ook in Broederband getuigen van een scherpe geest, een hoogstaand gehalte én een volksverbonden levensbeschouwing die in vele dikke en als ‘wetenschappelijk’ gepretendeerde werken niet terug te vinden zijn.

Wim van Onckelen heeft heel zijn leven ten dienste gesteld van de ontvoogding en de verheffing van zijn Vlaams, Zuid-Nederlands volk. De liefde voor zijn volk kreeg hij met de paplepel mee: zijn vader was een Fronter uit de Eerste Wereldoorlog en nadien een strijdlustig lid van het Verbond van Vlaamsche Oudstrijders (VOS). Als jonge onderwijzer werd Wim van Onckelen een van de jongste afdelingsleiders van het Vlaamsch Nationaal Verbond (1939-1942), voor wiens leider, Staf de Clercq, hij heel zijn leven een grote bewondering heeft gehad. Toeval of niet, ook zijn Leider was een “kleine onderwijzer”…

Na een verplichte tewerkstelling als hulpverpleger in Duitsland – waar hij ook de kleinheid van heel wat Duitsers aan den lijve ondervond – werd Wim van Onckelen bij zijn terugkomst in het ‘vaderland’ zoals zo velen aangehouden en voor negenendertig maanden onderworpen aan gedwongen Belgische ‘heropvoeding’ (1945-1949). Ook werd hem bovendien de weg afgesneden naar een verdere loopbaan in het onderwijs wat hem zijn leven lang zou spijten. Zoals bij vele medestanders heeft de Belgische kerker ook bij hem zijn anti-Belgische overtuiging versterkt.

Na de oorlog was het voor hem geen sinecure werk te vinden, maar de enkele jaren die hij werkte bij de Dominicanenuitgeverij ’t Groeit waren voor hem waarschijnlijk de mooiste uit zijn leven. Te midden van boeken, wat kon iemand met zijn grote liefde voor literatuur, poëzie en geschiedenis nog meer wensen… Nog later was hij heel wat jaren werkzaam bij een Antwerpse olieraffinaderij, waar hij zelfs van vakbondsbonzen én communisten respect afdwong voor de onverzettelijkheid van zijn consequent nationalisme.

Als goede nationalist én niet minder goede katholiek heeft Wim van Onckelen samen met zijn echtgenote Lutgard Verelst de grootste zorg gewijd aan de opvoeding en het welzijn van zijn kinderen. Dat dit niet zonder succes is gebleven, wordt bewezen door de inzet van zijn kinderen en kleinkinderen in de gelederen van het Vlaamsnationalisme. In diverse radicale Vlaamsnationale organisaties vindt men wel een van Onckelen terug.

Toen de Vlaamsnationale strijd na de Tweede Wereldoorlog terug op gang kwam, was Wim van Onckelen er spoedig opnieuw bij. Toen Jaak van Haerenborgh in 1961 het Vlaams Nationaal Jeugdverbond boven de doopvont hield, was Wim van Onckelen een van de allereersten om zijn diensten aan te bieden. Vooral de vorming van de jeugd in de schoot van het VNJ werd zijn lange leven. Toen hij in 1985, samen met Verbondsleider Jaak van Haerenborgh en de rest van de ‘oude garde’, de fakkel in het VNJ doorgaf, betekende dat voor hem evenwel niet het begin van een rustige, gezapige rentenierstijd.

Zonder verwijlen maakte hij zich verdienstelijk aan de zijde van Jef van Dingenen in Broederband, de vriendenkring van repressieslachtoffers. Naast de vlijmscherpe – maar daarom niet minder consequente – artikels van Jef van Dingenen werden de fijnbesnaarde – maar op hun beurt niet minder scherpzinnige – bijdragen van Wim van Onckelen een vaste waarde in het gelijknamige tijdschrift Broederband. Na de dood van Jef van Dingenen in 1995 zette Wim van Onckelen diens werk als hoofdredacteur verder. De samenwerking tussen de Broederbandafdelingen het Bormshuis in de uitgave van het gemeenschappelijk tijdschrift Bormshuis-Broeder­band heeft hij evenwel niet meer mogen meemaken.

Wim van Onckelen was in de jaren zeventig ook reeds in contact gekomen met Jan van Hoogten, de compromisloze militant die gedreven werd door zijn bewondering voor dr. August Borms. Ook Wim deelde die bewondering voor de “Klok van Vlaanderen”, die voor hem symbool stond voor de eenheid onder de niet-partij­politiek gebonden Vlaamsnationalisten. Het kan haast geen toeval zijn dat ook dr. Borms een onderwijzer was. Toen Jan van Hoogten wegens ziekte zijn taak als voorzitter van het BDAC moest neerleggen en een tijdje later op drieënnegentigjarige leeftijd overleed, nam de ‘jonge’ Wim van Onckelen in 1993 ook in het BDAC de fakkel over. Onder zijn korte, maar des te meer bezielend voorzitterschap werd het Bormshuis ingrijpend vernieuwd en werd het als levend eerbetoon aan dr. Borms dé ontmoetingsplaats voor alle Vlaamsnationalisten.

Wim van Onckelen is tijdens het Bormsjaar 1996 heengegaan, in het vuur van de strijd. Hij had net twee spreekbeurten over dr. Borms verzorgd, was volop bezig aan de volgende tentoonstelling in het Bormshuis en aan de voorbereiding van de Bormsevocatie op 13 december 1996 te Merksem, en daarnaast werkte hij ook nog aan een boek over dr. Borms.

De ‘kleine’ grote onderwijzer Wim van Onckelen heeft generaties jongeren gevormd en heeft steeds consequent geijverd voor de verheffing van zijn “Vlaanderen eerst in al onze Nederlanden”. Alleen reeds daarvoor is het strijdende Vlaanderen hem eeuwig dank verschuldigd.

Luk Dieudonné
Ondervoorzitter Bormshuis 1996-