HERMAN WAGEMANS: Woord en daad

“Geen woorden maar daden, of beter: woord en daad”. Deze woorden gebruikte meester Herman Wagemans, toen voorzitter van het Bormshuis, als titel voor zijn voorwoord bij de tentoonstelling “Jan van Hoogten en zijn tijdgenoten: 100 jaar Vlaamse Beweging in Antwerpen”, die in de herfst van 2000 in het Bormshuis ingericht werd. Eigenlijk zijn deze woorden minstens even goed van toepassing op het leven van onze vroegere voorzitter zelf. Want ook Herman Wagemans was van in zijn jeugd bedrijvig met woord en daad voor de Vlaamse zaak.

Hij werd op 25 maart 1918 geboren in Sint-Lambrechts-Woluwe en bracht zijn jeugd door in Hoogstraten, waar hij actief was in de studentenbeweging die werkte in de geest van het Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond. Toen hij te Leuven rechten studeerde werd hij praeses van het Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond. In 1941 vestigde hij zich als advocaat te Antwerpen en pleitte hij enkele jaren later onder meer in heel wat processen tegen repressieslachtoffers. In 1945 kwam hij zelf in de cel terecht, uitgerekend in dezelfde cel waar ook Willem de Meyer verbleef. Gevolg: in de Antwerpse Begijnenstraat werden plannen gesmeed voor de heroprichting van het Zangverbond en in 1948 werd hij ook de eerste voorzitter van het Algemeen Nederlands Zangverbond. Hij was daarnaast tientallen jaren actief in de Vlaamse Beweging, eerst in de partijpolitiek, later meer in de beweging zelf. Zo was hij na de Tweede Wereldoorlog (1952) het eerste Vlaamsnationale gemeenteraadslid voor de Vlaamse Concentratie te Antwerpen en ook de eerste Vlaamsnationale volksvertegenwoordiger voor de Christelijke Vlaamse Volksunie (1954-1958). Ook bleef hij jarenlang mensen uit de Vlaamse Beweging verdedigen, onder meer tijdens het bekende VMO-proces in het begin van de jaren tachtig. De spreekbeurten en redevoeringen die hij hield, onder meer om amnestie te eisen, zijn niet te tellen.

Reeds in de tijd van Jan Van Hoogten was Herman Wagemans ondervoorzitter van (toen nog) het BDAC. Hij bleef het ook toen Wim Van Onckelen de taak van voorzitter op zich nam. Toen die in november 1996 overleed, aarzelde Herman Wagemans niet om zijn verantwoordelijkheid op te nemen en antwoordde positief op de vraag van het bestuur om zelf voorzitter te worden. Hij begeleidde de gesprekken die leidden tot samenwerking met het tijdschrift Broederband en werd hoofdredacteur van het nieuwe blad Bormshuis-Broederband. Als voorzitter was hij steeds de wijze man, die altijd de inzet van zijn medewerkers wist te waarderen.

Dit is slechts een kleine greep uit het gevulde leven van een man die van in zijn jeugd trouw bleef aan zijn ideaal. Hij was en is ook een minzaam man, die de inzet van anderen op prijs kon stellen. Maar voor mij is hij vooral een man die niet bang is om zijn nek uit te steken, die radicaal blijft uitkomen voor zijn ideeën. Ik denk maar aan het feit dat hij in 2002, dus op hoge leeftijd, bereid was om het woord te voeren op de ‘Alternatieve IJzerbedevaart’ te Diksmuide. Die kon wel niet doorgaan, dankzij een verbod te elfder ure, maar Herman Wagemans had er wel zijn nek voor uitgestoken. En zo kan hij best getypeerd worden, als een idealist die blijft werken voor zijn ideeën.

Lieve van Onckelen
Conservator Bormshuis

 In memoriam Herman Wagemans (april 2006)